Metaverse ve İbadet: Çok Tartışılan Bu Bahis Hakkında İlahiyatçılar Ne Diyor? Metaverse son vakit içinderın en tanınan konusu ve bu niçinle şimdi her alanda üzerinde tartışılan bir sorun haline geldi. Şu sıralar metaverse ile ibadet yapılabilir mi sorusu çoğunlukla soruluyor ve ilahiyatçıların bu mevzuda farklı görüşleri var. Yeni Şafak’ın bir haberinde birkaç ilahiyatçı bahisle alakalı görüşlerini belirtti.
Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden Doç. Dr. Muhammed Kızılgeçit, bir şeyler söylemenin çabucak hemen erken olduğunu düşünüyor. Kızılgeçit, mevzuyla alakalı olarak şu tabirleri kullandı:
“Son periyotlarda gitgide ağırlaşan metaverse’te ibadet olup olmayacağını konusunun İslam Hukukçularına ve Diyanet İşleri Başkanlığına sorulması isabetli olacaktır. birebir vakitte alanım olan Din Psikolojisi açısından bu durumun Dini bir deneyim olabileceğini ama çabucak hemen ibadet edilebilir denilemeyeceğini, bu koşullarda bunu söylemenin erken olacağını düşünüyorum. Metaverse’te ibadet arayışı daha çok spiritüel/maneviyatçı ferdî mana arayışının bir yansımasıdır. Birtakım ibadetler ferdî ve manevi nitelikte gerçekleşebilse de buna rağmen bir kısım ibadetler vücudun ve yerin beraberliğini gerektir ve bu ibadetler kişiselliği aşan deneyimlerdir.”
Mersin Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Muhammet Özdemir ise sanal ortamda ibadetin geçerli olmayacağını düşünüyor. Özdemir, şu tabirleri kullandı:
“Sanal alanda ibadet, mahzuru bulunan bireyler için Diyanet’in yayınlayacağı ruhsatla birlikte uygun olacaktır. Onun haricinde ibadetleri şahıslara öğretirken, eğitim hedefli kullanılabilir. Metaverse, ticaretin yapıldığı ve bu temele dayanan bir cihan olduğu için de burada ibadet yapılması uygun değildir.”
“Eğitim İçin Uygun”
Bilecik Pir Edebali Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Haberli, metaverse’te ibadetin eğitim dahilinde uygun olacağını lisana getirdi:
“Metaverse bedenen ifa edilmesi gereken namaz gibisi ibadetler için uygun değildir. Ancak kurumsal olarak Metaverse içerisinde varlık gösteren dini kurum ve kuruluşlara zekâtın verilmesinde bir sakınca olmayabilir. Bunun yanında kişinin kendisinde dini hisleri uyandıracaksa sanal hac yahut gibisi kutsal yerleri Metaverse’de ziyaret etmesi manen faydalı olabilir. Ben de 2010 yılında Second Life içerisinde sanal haccı deneyimlemiştim. Bu noktada ben de dini hisler uyandırdığını hissetim ve gözlemledim. Örneğin bu sene Arabistan, pandemi tedbirleri sebebiyle 65 yaş üstü bireylerin, hac yapmalarına müsaade vermiyor. Bu bireylerin sanal da olsa haccı deneyimlemeleri onları manen âlâ hissettirip hasretlerini bir nebze giderebilir.”
“İbadet Kelam Konusu Olamaz”
Daha öncelerde ise Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürü Remzi Bircan, “Metaverse ile Kabe’yi gezeceğiz lakin ibadet kelam konusu olamaz” tabirlerini kullanmıştı. Bircan şunları söylemişti:
“Suudi Arabistan Hac Bakanlığı’nın bize bildirmiş olduğu biçimiyle haccımızı yapacağız. Bize oradan gelen bir yazı yok. Metaverse ile Kabe’yi gezeceğiz lakin bir ibadet kelam konusu olamaz. örneğin Arafat’ın aşikâr bir hududu var. Siz o hududun dışına çıkamazsınız, toprağa ayağınızın değmesi lazım.”
İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Abdullah Tırabzon ise şunları söylemişti:
“Sanal ile gerçeklik katiyetle bir olamaz. Sanal olarak Kabe’yi ziyaret edince hacı olmuş olmazsınız, umre yapmış olmazsınız. ötürüsıyla Metaverse ile hac ibadeti diye bir kavram çıkarsa birileri de kalkıp Metaverse ile namaz ibadeti eder. Oturduğum yerden sanal alemden namaz kılabilirim sonuçta hissediyorum diyebilir. Ama bu muhakkak fıkhi olarak geçerliliği olmayacak bir şeydir.”
Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden Doç. Dr. Muhammed Kızılgeçit, bir şeyler söylemenin çabucak hemen erken olduğunu düşünüyor. Kızılgeçit, mevzuyla alakalı olarak şu tabirleri kullandı:
“Son periyotlarda gitgide ağırlaşan metaverse’te ibadet olup olmayacağını konusunun İslam Hukukçularına ve Diyanet İşleri Başkanlığına sorulması isabetli olacaktır. birebir vakitte alanım olan Din Psikolojisi açısından bu durumun Dini bir deneyim olabileceğini ama çabucak hemen ibadet edilebilir denilemeyeceğini, bu koşullarda bunu söylemenin erken olacağını düşünüyorum. Metaverse’te ibadet arayışı daha çok spiritüel/maneviyatçı ferdî mana arayışının bir yansımasıdır. Birtakım ibadetler ferdî ve manevi nitelikte gerçekleşebilse de buna rağmen bir kısım ibadetler vücudun ve yerin beraberliğini gerektir ve bu ibadetler kişiselliği aşan deneyimlerdir.”
Mersin Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Muhammet Özdemir ise sanal ortamda ibadetin geçerli olmayacağını düşünüyor. Özdemir, şu tabirleri kullandı:
“Sanal alanda ibadet, mahzuru bulunan bireyler için Diyanet’in yayınlayacağı ruhsatla birlikte uygun olacaktır. Onun haricinde ibadetleri şahıslara öğretirken, eğitim hedefli kullanılabilir. Metaverse, ticaretin yapıldığı ve bu temele dayanan bir cihan olduğu için de burada ibadet yapılması uygun değildir.”
“Eğitim İçin Uygun”
Bilecik Pir Edebali Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Haberli, metaverse’te ibadetin eğitim dahilinde uygun olacağını lisana getirdi:
“Metaverse bedenen ifa edilmesi gereken namaz gibisi ibadetler için uygun değildir. Ancak kurumsal olarak Metaverse içerisinde varlık gösteren dini kurum ve kuruluşlara zekâtın verilmesinde bir sakınca olmayabilir. Bunun yanında kişinin kendisinde dini hisleri uyandıracaksa sanal hac yahut gibisi kutsal yerleri Metaverse’de ziyaret etmesi manen faydalı olabilir. Ben de 2010 yılında Second Life içerisinde sanal haccı deneyimlemiştim. Bu noktada ben de dini hisler uyandırdığını hissetim ve gözlemledim. Örneğin bu sene Arabistan, pandemi tedbirleri sebebiyle 65 yaş üstü bireylerin, hac yapmalarına müsaade vermiyor. Bu bireylerin sanal da olsa haccı deneyimlemeleri onları manen âlâ hissettirip hasretlerini bir nebze giderebilir.”
“İbadet Kelam Konusu Olamaz”
Daha öncelerde ise Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürü Remzi Bircan, “Metaverse ile Kabe’yi gezeceğiz lakin ibadet kelam konusu olamaz” tabirlerini kullanmıştı. Bircan şunları söylemişti:
“Suudi Arabistan Hac Bakanlığı’nın bize bildirmiş olduğu biçimiyle haccımızı yapacağız. Bize oradan gelen bir yazı yok. Metaverse ile Kabe’yi gezeceğiz lakin bir ibadet kelam konusu olamaz. örneğin Arafat’ın aşikâr bir hududu var. Siz o hududun dışına çıkamazsınız, toprağa ayağınızın değmesi lazım.”
İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Abdullah Tırabzon ise şunları söylemişti:
“Sanal ile gerçeklik katiyetle bir olamaz. Sanal olarak Kabe’yi ziyaret edince hacı olmuş olmazsınız, umre yapmış olmazsınız. ötürüsıyla Metaverse ile hac ibadeti diye bir kavram çıkarsa birileri de kalkıp Metaverse ile namaz ibadeti eder. Oturduğum yerden sanal alemden namaz kılabilirim sonuçta hissediyorum diyebilir. Ama bu muhakkak fıkhi olarak geçerliliği olmayacak bir şeydir.”